Modafinil efekty i legalność

Modafinil jest jednym z najbardziej znanych leków używanych w celach prokognitywnych. Jego działanie wspiera długotrwałą i efektywną pracę, co sprawia, że jest w czołówce tzw. smart drugs. Często wspomina się, że jego efekty mogły być inspiracją dla stworzenia fikcyjnego leku NZT-48 z filmu Limitless.

Modafinil – co to za substancja?

Modafinil jest inhibitorem wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny. Hamuje aktywność transportera dopaminy (DAT), przez co zwiększa się jej ilość w szczelinach synaptycznych. Podobnie działa w stosunku do transportera noradrenaliny, jednak wpływ na dopaminę jest w tym przypadku dominujący. Hamowanie DAT przez modafinil przebiega tak samo, jak w przypadku kokainy, jednak nie dzieli z nią efektów stosowania, dlatego określany jest mianem atypowego inhibitora DAT.

Modafinil wpływa na układy histaminy i oreksyny. Histamina kojarzy się głównie z alergiami, jednak pełni też funkcję neuroprzekaźnika aktywizującego, który uczestniczy w regulacji rytmów dobowych tak jak i oreksyna.

Modafinil wpływa na stosunek działania glutaminianu do GABA. Modafinil wpływa na obniżenie stężenia pozakomórkowego GABA, poprzez zahamowanie jego wyrzutu, a działanie to wywołuje za pośrednictwem receptorów układu serotoniny.

Jest wyraźnie widoczne, że modafinil aktywuje psychoruchowość za pomocą różnych mechanizmów. Zwiększa to szanse na sukces terapeutyczny, ponieważ jeśli pacjent nie reaguje na wzrost dopaminy, może odczuć efekty zwiększenia oreksyny, histaminy oraz glutaminianu. Dzięki temu modafinil znacznie wyróżnia się na tle metylofenidatu i amfetamin.

Modafinil jest stosowanym przy nadmiernej senności w ciągu dnia. To lek używany w chorobie narkolepsji. Ma wpływ na aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za kontrolę rytmu snu i czuwania. Należy do grupy eugeroików, czyli substancji, które wspomagają czuwanie i czujność. Modafinil jest również lekiem nootropowym, często stosowanym off label.

Najbardziej znana forma modafinilu to racemat, czyli mieszanina dwóch enancjomerów – R i S-modafinilu. Enancjomer R, znany również jako armodafinil, jest mocniejszym odpowiednikiem modafinilu. Produkowany jest także w wyizolowanej postaci jako lek, który jest efektywny przy mniejszych dawkach w porównaniu do modafinilu.

Modafinil – zastosowanie

Modafinil przede wszystkim zmniejsza odczucie zmęczenia i zwiększa poziom energii oraz motywacji. Jego długotrwałe działanie, sięgające nawet 12 godzin, sprawia, że jedna dawka zażyta rano zapewnia stały poziom energii przez cały dzień, co jest niezwykle praktyczne. W przeciwieństwie do innych stymulantów nie zmniejsza apetytu.

Biodostępność modafinilu szacuje się na 40-65%, a najwyższe stężenie we krwi osiąga po 2-3 godzinach. Efekty są zauważalne około godziny po zażyciu. Spożycie leku po posiłku może opóźnić moment jego działania, ale nie zmienia znacząco ilości leku przyswajanej przez organizm.

Badania fMRI na zdrowych starszych osobach wykazały, że modafinil poprawia komunikację neuronalną w korze mózgowej i móżdżku. Ponadto wyniki sugerują, że efektywność modafinilu może częściowo zależeć od poziomu IQ użytkownika. W grupie zdrowych studentów zaobserwowano, że modafinil jest znacznie bardziej skuteczny u osób z niższym IQ.

Mechanizm działania i efekty, jakie wywołuje modafinil sprawiają, że ma on potencjał terapeutyczny w kilku jednostkach chorobowych.

• Narkolepsja –  kilkanaście badań potwierdza skuteczność modafinili, stosowanie go przy tej chorobie to jego główne zastosowanie.
• ADHD – modafinil posiada bardziej bezpieczny profil działania w porównaniu do amfetaminy i metylofenidatu, co sprawia, że niektórzy lekarze przepisują go na ADHD, choć nie jest oficjalnie zatwierdzony w tym celu przez FDA z powodu wykrytej toksyczności dermatologicznej.
• Zaburzenia kognitywne – modafinil poprawia jasność myślenia i koncentrację. Dodatkowo wpływa na komunikację między neuronami, wspomaga pamięć i przyspiesza przetwarzanie informacji.
• Terapia uzależnień – stosowany jest u uzależnionych od kokainy lub metamfetaminy.

Czy modafinil to bezpieczna substancja?

Rzadko, ale zdażają się skutki uboczne takie jak: nasilone lęki, kołatanie serca, wzrost ciśnienia, nadpobudliwość, nerwowość oraz bóle i zawroty głowy. Jest również nie wskazany dla osób, które mają problem z tolerancją histaminy, ze względu na podniesienie jej poziomu po zastosowaniu leku. Jako jednym z głównych plusów jest fakt, że modafinil ma niskie ryzyko uzależnienia. W porównaniu do metylofenidat, czy amfetaminy, nie wywołuje działania narkotycznego ani euforii. Najprawdopodobniej dzieje się tak, ponieważ jego okres działania jest długi – środki, które działają od razu, są o wiele bardziej uzależniające.

Jeśli jesteś aktywnym sportowcem i możesz być narażony na poddanie testom antydopingowym to musisz uważać. Modafinil jest wymieniony na liście substancji zabronionych przez WADA, co wiąże się z ryzykiem otrzymania pozytywnego wyniku, podczas stosowania modafinilu.

Modafinil ma wpływ na aktywność kilku enzymów cytochromu P450, które metabolizują inne leki. Dlatego, jeśli rozważasz równoczesne stosowanie modafinilu z innymi lekami, zaleca się sprawdzenie możliwych interakcji na tym poziomie. Największy wpływ modafinil wywiera na enzymy CYP2C19 (działanie hamujące) i CYP3A4 (działanie pobudzające).

Dawkowanie modafinilu

Często zgłaszane jest szybkie rozwijanie tolerancji na jego działanie, dlatego modafinil jest zazwyczaj stosowany doraźnie lub według określonych protokołów, aby utrzymać efekty na zadowalającym poziomie. Jednakże w celach terapeutycznych może być skuteczny nawet przy długotrwałym stosowaniu przez wiele tygodni.

Modafinil to lek, który występuje najczęściej w tabletkach po 200 mg (armodafinil po 150 mg) jeśli to produkt z czarnornego rynku, a oryginalny Provigil występuje w wersjach 100 i 200 mg. Standardowe dawki modafinilu wynoszą zazwyczaj 100 lub 200 mg na raz, choć odstępstwa zarówno w górę, jak i w dół, nie są rzadkością. Osoby o wysokiej wrażliwości lub te, które potrzebują jedynie łagodnego działania przez dłuższy okres, mogą stosować nawet 50 mg dziennie. Dla osób z poważniejszymi problemami lub niską wrażliwością zaleca się nawet 300 mg dziennie. W niektórych badaniach stosowano nawet dawki do 800 mg, ale były to zazwyczaj badania o charakterze specjalistycznym, z udziałem osób mających historię nadużywania substancji. Przy tak wysokich dawkach skutki uboczne stają się wyraźne i często wymagają zaprzestania stosowania.

U osób chorych na narkolepsję stosowanie przez 16 tygodni dawek średnio 330 mg było efektywne i dobrze tolerowane.

Modafinil czy jest legalny?

Niestety, modafinil jest ściśle kontrolowany, a jego sprzedaż poza aptekami jest zakazana, więc nie można go legalnie zdobyć bez recepty. Handel na czarnym rynku jednak kwitnie, choć zdecydowanie odradzam korzystanie z takich źródeł, ponieważ nigdy nie ma pewności co do zawartości i dawki. Cena modafinilu na czarnym rynku jest dość wysoka, wynosząc średnio około 100 zł za blister 10 tabletek, ale mimo to nie brakuje chętnych. Armodafinil jest jeszcze droższy, z cenami sięgającymi 100-120 zł za blister.

Reasumując

Opinie o modafinilu są zazwyczaj bardzo pozytywne. Jest niezwykle popularny wśród osób zajmujących się wymagającymi intelektualnie zawodami, takimi jak prawnicy, programiści, prezesi korporacji oraz studenci trudnych kierunków.

Pozytywne efekty działania modafinilu obejmują:

• zwiększenie energii i zmniejszenie zmęczenia,
• szybsze przetwarzanie informacji i redukcję „mgły umysłowej”,
• wzrost motywacji i poprawę samopoczucia,
• poprawę pamięci,
• lepsze przetwarzanie emocji,
• poprawę kondycji fizycznej.

Literatura:

• https://www.gwern.net/docs/modafinil/2008-kumar.pdf
• Miriam Punzi et al. „Modafinil-Induced Changes in Functional Connectivity in the Cortex and Cerebellum of Healthy Elderly Subjects” Front Aging Neurosci. 2017; 9: 85.
• Randall DC et al. „Cognitive effects of modafinil in student volunteers may depend on IQ.” Pharmacol Biochem Behav. 2005 Sep;82(1):133-9.
• U. Müller et al. „Effects of modafinil on non-verbal cognition, task enjoyment and creative thinking in healthy volunteers” Neuropharmacology. 2013 Jan; 64(5): 490–495.
• Charles A Dackis et al. „A Double-Blind, Placebo-Controlled Trial of Modafinil for Cocaine Dependence” Neuropsychopharmacol 30, 205–211 (2005).
• Hart, C. et al. „Smoked Cocaine Self-Administration is Decreased by Modafinil.” Neuropsychopharmacol 33, 761–768 (2008).
• Dorota Zolkowska et al. „Evidence for the Involvement of Dopamine Transporters in Behavioral Stimulant Effects of Modafinil” J Pharmacol Exp Ther. 2009 May; 329(2): 738–746.
• Maarten E.A. Reith et al. „Behavioral, biological, and chemical perspectives on atypical agents targeting the dopamine transporter” Drug Alcohol Depend. 2015 Feb 1; 0: 1–19.
• Ishizuka T et al. „Modanifil activates the histaminergic system through the orexinergic neurons.” Neurosci Lett. 2010 Oct 15;483(3):193-6.
• Ferraro L et al. „The vigilance promoting drug modafinil decreases GABA release in the medial preoptic area and in the posterior hypothalamus of the awake rat: possible involvement of the serotonergic 5-HT3 receptor.” Neurosci Lett. 1996 Dec 6;220(1):5-8.
• Ferraro L et al. „The antinarcoleptic drug modafinil increases glutamate release in thalamic areas and hippocampus.” Neuroreport. 1997 Sep 8;8(13):2883-7.
• Jasinski DR „An evaluation of the abuse potential of modafinil using methylphenidate as a reference.” J Psychopharmacol. 2000 Mar;14(1):53-60.
• H Moldofsky et al. „A randomized trial of the long-term, continued efficacy and safety of modafinil in narcolepsy” Sleep Medicine, Volume 1, Issue 2, 1 April 2000, Pages 109-116
• Darwish M et al. „Interaction profile of armodafinil with medications metabolized by cytochrome P450 enzymes 1A2, 3A4 and 2C19 in healthy subjects.” Clin Pharmacokinet. 2008;47(1):61-74.