Bacopa Monnieri – tradycyjny Indyjski adaptogen

Bacopa Monnieri to jedno z tych ziół, które były wykorzystywane w medycynie tradycyjnej. Wywodzi się z Ajurwedy, czyli tradycyjnej medycyny indyjskiej. Badacze weryfikują jego faktyczną skuteczność oraz potwierdzają lub obalają tradycyjne przekonania dotyczące jego działania.

Co to jest Bacopa Monnieri?

Bacopa Monnieri (brahmi), znana również jako Bakopa drobnolistna, pochodzi z medycyny ajurwedyjskiej, gdzie była stosowana jako środek wspomagający funkcjonowanie układu nerwowego oraz wspierający pamięć i zdolności poznawcze. Roślina ta jest bardzo rozpowszechniona, można ją znaleźć w różnych regionach, od strefy umiarkowanej po tropikalne. Można ją znaleźć w pobliżu zbiorników wodnych, gdzie rozrasta się nawet jako chwast. Nazwa „drobnolistna” dobrze opisuje jej wygląd, ponieważ składa się z małych, owalnych liści i kwitnie drobnymi, białymi kwiatami.

Bacopa znana jest z działania relaksacyjnego — łagodzi, uspokaja, zmniejsza stres i może pozytywnie wpływać na jakość snu. Ponadto, zawarte w niej substancje aktywne wspierają regenerację układu nerwowego i wpływają na procesy związane z formowaniem pamięci.

Składniki aktywne

Bakopa to zioło o wielu składnikach aktywnych. Są to:

• saponiny — d-mannitol, monnieryna, bakozydy (bakozyd A i bakozyd B) bakopazydy i bakopasaponiny,
• alkaloidy — hydrokotylina, brahmina i herpestyna,
• glikozydy — azjatykozyd i tanakunicyd,
• flawonoidy — luteonina i apigenina,
• a także jujubogeniny, kwas betulinowy, wogonina, oroksyndyna, kwas betulinowy, stigmastarol, beta-sitosterol i inne.

Suplementy zawierające Bacope standraryzowane są na zawartość bakopazydów. Dwa popularne ekstrakty to Synapsa (inaczej CDRI-08) standaryzowana na minimum 55% bakozydów, oraz BaCognize, zawierający 20% bakozydów. Istnieją również ekstrakty z określonym współczynnikiem redukcji objętości (DER 4:1, 10:1 itp.), jednak te pierwsze, które są standaryzowane na substancje czynne, wydają się dużo lepszym wyborem.

Jak działa Bacopa Monnieri? – jej zastosowanie

Jeśli zależy nam na wykorzystaniu maksimum potencjału danej substancji warto wiedzieć, jak działa, z czym warto, a z czym kategorycznie nie można jej łączyć. Po poznaniu jej całego profilu działania zastanów się, czy warto wprowadzić ją do suplementacji. Poniżej znajdziesz szczegółowy opis zastosowania Bacopa Monnieri.

Działanie przeciwlękowe i uspokajające

Jednym z najważniejszych zastosowań Bacopa Monnieri to jej wpływ na psychikę i stres. Efekt przeciwlękowy i uspokajający zaobserwowano w badaniach na gryzoniach. Wykonano testy takie jak:

• test zawieszenia za ogon,
• uniesiony labirynt krzyżowy,
• test światła i mroku,
• hole-board,
• wymuszone pływanie.

Zanotowano działanie adaptogenne, gdzie Bacopa zmniejszała fizjologiczne skutki stresu, takie jak zmiany masy organów i parametry biochemiczne. Zauważono także, że kilkudniowe przyjmowanie bakozydów przed kontaktem ze stresem może osłabiać ekspresję proteiny Hsp70 w reakcji na stres, co wskazuje na modulowanie reakcji stresowej, a nie tylko redukcję stresu, co jest charakterystyczne dla adaptogenów.

Kolejnym aspektem, który wiążę się z poprawą samopoczucia po zastosowaniu suplementu jest udowodniona możliwość przywracania syntezy BDNF i regeneracji neuronów. W depresji i chronicznym stresie stężenia BDNF są znacznie niższe, a wzrastają wraz z poprawą kondycji psychicznej. W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że chroniczny stres znacznie obniżał poziom BDNF w hipokampie i korze czołowej. Jednak Bacopa w odpowiedniej dawce po 4 tygodniach przywracała poziom BDNF niemal do wartości wyjściowej. Podobnie działa na receptory TrkB, z którymi BDNF wchodzi w interakcję.

Poprawa pamięci i zdolności uczenia się

Przy regularnej i długotrwałej suplementacji można zauważyć poprawę pamięci oraz łatwość w przyswajaniu informacji. Przy krótkim okresie stosowania efekty nie są wyczuwalne.

W badaniu, w którym jednorazowo podano 320 mg lub 640 mg ekstraktu Bacopa (CDRI-08) albo placebo, uczestnicy przeszli serię testów kognitywnych po 1 i 2 godzinach od spożycia. Wyniki wykazały bardzo subtelną poprawę zdolności poznawczych, bez wyraźnego wpływu na samopoczucie i poziom lęku. Zauważono jednak obniżenie poziomu kortyzolu w grupie otrzymującej największą dawkę. Poprawa zdolności poznawczych była najbardziej widoczna w zadaniach mierzących szybkość przetwarzania informacji i rozumowania, a nie w testach pamięciowych, jak wcześniej zakładano. Warto zaznaczyć, że badanie było częściowo finansowane przez producenta ekstraktu Bacopa.

Mamy zestaw badań na ludziach dotyczących wpływu Bacopy na pamięć i zdolności poznawcze. Choć nie wszystkie są idealne i mogłyby trwać dłużej oraz obejmować większe próby, dostarczają cennych danych. 😉 W jednym z lepszych badań, u osób w wieku 40-65 zauważono, że suplementacja Bacopą znacząco poprawiła trwałość zapamiętywania informacji, które nie ulatniają się tak szybko jak zwykle. W innym badaniu odnotowano sprawniejszą konsolidację pamięci, szybsze tempo uczenia się i większą szybkość przetwarzania informacji wizualnych, przy czym efekt po 12 tygodniach (300 mg ekstraktu dziennie) był lepszy niż po 5 tygodniach, co sugeruje korzyści z długotrwałej suplementacji. W jeszcze innym badaniu, gdzie uczestnikom w wieku 50+ podawano również 300 mg ekstraktu dziennie, zauważono poprawę w nauce werbalnej i sprawniejszym przypominaniu sobie informacji.

Dlaczego tak się dzieje?

Długoterminowe działanie poprawiające pamięć Bacopy wynika częściowo z jej zdolności do poprawy komunikacji neuronalnej poprzez wzrost proliferacji dendrytów, co przynosi efekty po co najmniej 4 tygodniach. Inne mechanizmy odpowiedzialne za poprawę pamięci to zwiększenie ekspresji hydroksylazy tyrozyny (TH2) i transportera serotoniny (SERT). W badaniu stwierdzono również wzrost poziomu serotoniny i spadek dopaminy. Bacopa wykazuje też delikatny wpływ na inhibicję acetylocholinoesterazy, co zwiększa poziom acetylocholiny, choć nie jest jasne, czy ma to znaczenie praktyczne. Może pośrednio wpływać na układ cholinergiczny poprzez aktywację układu serotoniny. Wpływ na układ glutaminianu jest subtelny.

Potencjał antyepilaptyczny

Chociaż Bacopa nie wpływa bezpośrednio na działanie glutaminianu, może w pewnym stopniu zmniejszać jego toksyczność, co jest jednym z mechanizmów jej działania antykonwulsyjnego i neuroprotekcyjnego. Bacopa może zwiększać ekspresję receptorów metabotropowych mGluR8, które są downregulowane przy epilepsji, a ich niższa aktywność zwiększa ryzyko konwulsji.

Istnieją również wskazówki dotyczące zaangażowania układu gabaergicznego. GABA jest głównym neuroprzekaźnikiem hamującym, a jego niedobór zwiększa pobudliwość układu nerwowego i ryzyko konwulsji. Badania na gryzoniach wykazały, że epilepsja powoduje downregulację podjednostek alfa1, alfa5 i delta receptorów GABA(A) w prążkowiu, a kuracja Bacopą (szczególnie bakozydem A) odwracała te zmiany. Podobne efekty zaobserwowano również w hipokampie, co wskazuje na potencjalne regeneracyjne działanie Bacopy na układ GABA.

Pozostałe korzyści prozdrowotne

Bacopa hamuje syntezę prozapalnych czynników. więc ma przypisane działanie przeciwzapalne. Działanie to zaobserwowano m.in. poprzez reakcję na toksyczne lipopolisacharydy (LPS). Substancje czynne z Bacopy hamowały wydzielanie TNF-alfa i IL-6 w odpowiedzi na LPS. Ci sami badacze w innym badaniu zauważyli podobny, hamujący wpływ na COX-2, 5-LOX i 15-LOX. Liczne badania wskazują również na przeciwutleniający potencjał Bacopy, także w mózgu.

Bacopa wykazuje także działanie ochronne dla śluzówek układu pokarmowego. Badania na modelu zwierzęcym wykazały, że chroni przed rozwojem wrzodów spowodowanych przyjmowaniem leków lub alkoholu.

W badaniach na zwierzętach Bacopa wykazywała działanie bronchodylatacyjne, co może być pomocne przy astmie i alergiach. Już w czasach Ajurwedy Bacopa była stosowana w leczeniu dolegliwości astmatycznych, więc to działanie było oczekiwane.

Czy Bacopa jest bezpieczna?

Mimo szeregu korzyści jako niesie ze sobą suplementacja Bacopa Monnieri ma też kilka skutków ubocznych o których warto wiedzieć.

Po spożyciu Bacopy niektórzy doświadczają spadku motywacji, co jest efektem jej działania relaksującego. Dlatego, aby zachować wysoką sprawność umysłową, często stosuje się ją razem z czymś stymulującym, na przykład z filiżanką kawy. Warto jednak pamiętać, że Bacopa może osłabić działanie stymulantów, w tym kofeiny, ze względu na jej modulujący wpływ na dopaminę.

Czasami po suplementacji Bacopą występują dolegliwości żołądkowe, szczególnie gdy jest przyjmowana na pusty żołądek. Dlatego zaleca się spożywanie jej wraz z posiłkiem, co może także poprawić jej przyswajalność, ponieważ niektóre składniki aktywne są rozpuszczalne w tłuszczach. Tradycyjnie Bakopę sproszkowywano z masłem Ghee.

Największym mankamentem są doniesienia na temat zaburzeń płodności męskiej. U myszy suplementacja Bacopą prowadziła do zmniejszenia ruchliwości, żywotności i liczby plemników. Jednak bez obaw – po odstawieniu suplementacji parametry te wracały do normy po 2 miesiącach.

Z czym warto łączyć Bacopa Monnieri?

Podczas suplementacji Bacopa często jest łączona z Gotu Kola. Obie substancję mają podobny profil działania, a praktyka ta jest znana jest sprzed tysięcy lat. Jeśli zależy nam na poprawie neurogenezy i regeneracji mózgu, warto łączyć ją z Soplówką jeżowatą lub choliną (np. z lecytyny).

W celu redukcji stresu, Bacopę często stosuje się z Ashwagandhą, co może być nawet skuteczniejsze niż łączenie jej z Gotu Kola.

Jak stosować i dawkować?

Bacopa Monnieri może być suplementowana zarówno rano jak i wieczorem. Wybór pory zależy od celu suplementacji. Jeśli celem jest poprawa snu i wsparcie relaksacji wieczorem, najlepiej jest przyjmować ją wieczorem. Natomiast jeśli chcemy zredukować stres i odprężyć się w ciągu dnia, to lepiej jest przyjmować ją rano, na śniadanie. Jeśli zależy nam na pełnym spektrum korzyści, możemy podzielić dzienną dawkę na dwie części i stosować ją dwa razy dziennie.

Jeśli chodzi o dawkowanie to dużo zależy od standaryzacji bakozydów. Dla bardziej skoncentrowanych ekstraktów (50-55%), zalecane jest przyjmowanie dziennie 300-500 mg lub więcej. W przypadku ekstraktów o mniejszej koncentracji, potrzebna jest odpowiednio większa ilość, aby uzyskać podobną zawartość bakozydów.

Przy stosowaniu sproszkowanej lub ciętej rośliny (nie ekstraktu), najlepiej jest spożywać ją na zimno, na przykład mieszając z mlekiem lub tłuszczem ghee. Wysoka temperatura może prowadzić do degradacji składników aktywnych, które zachowują stabilność w temperaturze do 30 stopni C.

Efekty stymulujące neurogenezę zazwyczaj występują po około 2 miesiącach suplementacji, ponieważ proces regeneracji neuronów wymaga czasu. Jeśli zdecydujesz się suplementować Bacope, warto zakładać minimum 8 tygodni.

Reasumując

Bacopa Monnieri to naturalne zioło, które skutecznie redukuje lęki i poprawia funkcje poznawcze, dodając kilka dodatkowych korzyści. Długoterminowa suplementacja Bacopą wydaje się być bardziej efektywna niż krótkotrwałe stosowanie. Chociaż niektóre badania wskazują, że może ona działać lekko nawet przy jednorazowym spożyciu, w praktyce jest to mało zauważalne. Należy jednak zwrócić uwagę na interakcje z innymi suplementami/lekami, gdy są one stosowane. Dla mężczyzn starających się o dziecko, lepiej jest wstrzymać się z suplementacją Bacopą. Wydaje się, że Bacopa spełnia kryteria potrzebne do uznania jej za środek nootropowy.

Literatura

• Rai D et al. „Adaptogenic effect of Bacopa monniera (Brahmi).” Pharmacol Biochem Behav. 2003 Jul;75(4):823-30.
• Sarah Benson et al. „An Acute, Double-Blind, Placebo-Controlled Cross-over Study of 320 mg and 640 mg Doses of Bacopa monnieri (CDRI 08) on Multitasking Stress Reactivity and Mood” Phytother. Res.28: 551–559 (2014)
• Chatterjee M et al. „Comparative evaluation of Bacopa monniera and Panax quniquefolium in experimental anxiety and depressive models in mice.” Indian J Exp Biol. 2010 Mar;48(3):306-13.
• Zhou Y et al. „Triterpene saponins from Bacopa monnieri and their antidepressant effects in two mice models.” J Nat Prod. 2007 Apr;70(4):652-5. Epub 2007 Mar 8.
• Vollala VR et al. „Enhanced dendritic arborization of hippocampal CA3 neurons by Bacopa monniera extract treatment in adult rats.” Rom J Morphol Embryol. 2011;52(3):879-86.
• Charles PD et al. „Bacopa monniera leaf extract up-regulates tryptophan hydroxylase (TPH2) and serotonin transporter (SERT) expression: implications in memory formation.” J Ethnopharmacol. 2011 Mar 8;134(1):55-61.
• Roodenrys S et al. „Chronic effects of Brahmi (Bacopa monnieri) on human memory.” Neuropsychopharmacology. 2002 Aug;27(2):279-81.
• Stough C et al. „The chronic effects of an extract of Bacopa monniera (Brahmi) on cognitive function in healthy human subjects.” Psychopharmacology (Berl). 2001 Aug;156(4):481-4.
• Morgan A, Stevens J et al. „Does Bacopa monnieri improve memory performance in older persons? Results of a randomized, placebo-controlled, double-blind trial.” J Altern Complement Med. 2010 Jul;16(7):753-9.
• Mathew J et al. „Bacopa monnieri and Bacoside-A for ameliorating epilepsy associated behavioral deficits.” Fitoterapia. 2010 Jul;81(5):315-22.
• Paulose CS et al. „Neuroprotective role of Bacopa monnieri extract in epilepsy and effect of glucose supplementation during hypoxia: glutamate receptor gene expression.” Neurochem Res. 2008 Sep;33(9):1663-71.
• Mathew J et al. „Decreased GABA receptor in the striatum and spatial recognition memory deficit in epileptic rats: effect of Bacopa monnieri and bacoside-A.” J Ethnopharmacol. 2010 Jul 20;130(2):255-61.
• Mathew J et al. „Behavioral deficit and decreased GABA receptor functional regulation in the hippocampus of epileptic rats: effect of Bacopa monnieri.” Neurochem Res. 2011 Jan;36(1):7-16.
• Vijayan Viji, Antony Helen „Inhibition of lipoxygenases and cyclooxygenase-2 enzymes by extracts isolated from Bacopa monniera (L.) Wettst” Journal of Ethnopharmacology, Volume 118, Issue 2, 23 July 2008, Pages 305-311
• Vijayan Viji, Antony Helen „Inhibition of pro-inflammatory mediators: role of Bacopa monniera (L.) Wettst” Inflammopharmacol (2011) 19: 283.
• Tamara Simpson et al. „Bacopa monnieri as an Antioxidant Therapy to Reduce Oxidative Stress in the Aging Brain” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
  Volume 2015, Article ID 615384, 9 pages
• Kar A et al. „Relative efficacy of three medicinal plant extracts in the alteration of thyroid hormone concentrations in male mice.” J Ethnopharmacol. 2002 Jul;81(2):281-5.
• Sairam K et al. „Prophylactic and curative effects of Bacopa monniera in gastric ulcer models.” Phytomedicine. 2001 Nov;8(6):423-30.
• Akanksha Singh, Shio Kumar Singh „Evaluation of antifertility potential of Brahmi in male mouse” Contraception Journal, Jan 2009, Volume 79, Issue 1, Pages 71–79